Қазығұрт тауының етегінде орналасқан Тоқсан Тоғыз Тоқты немесе кейде Жауқашқан деп аталған тарихи табиғи ескерткіш – Қазақстанның оңтүстік өңірінің ең жұмбақ әрі көрікті жерлерінің бірі.
Бұл жерде тастан өрілген биік үйінділер, қалың қалың тастар бір-біріне тоғысып, табиғаттың өзі жасаған қамал сияқты көрінеді. Олардың әрқайсысы адам қолынан шыққандай нақтылықпен тұр, бірақ ғалымдар бұл – табиғи геологиялық құрылым дейді. Алайда халық аңызы мұны жай табиғи құбылыс деп қабылдамайды.
Аңыз бойынша, бірнеше ғасыр бұрын бұл өңірге жау әскерлері басып кірмек болады. Ауыл халқы қорғаныс үшін батырларды шығарады. Осы батырлар төзімділік пен қайсарлық көрсетіп, қарсы жақтың өтпеуін қамтамасыз етеді. Әр тоқты – сол батырлардың рухының символы ретінде қалыптасқан деген сенім бар. Кейбір деректерге қарағанда, әрбір тоқтының үстінде бір батырдың аты қашалғандай көрінеді, тек көзбен емес, жүрекпен сезілетіндей.
Халық арасында тараған тағы бір аңызда, Жауқашқан тастары кейде түнде жарқырап, жасырын әскерлердің жолын көрсететін көрінеді. Жау келсе, бұл жарықтар арқылы ауыл халқы батырлардың рухымен қауіптен аман қалады деп айтылады. Көне заман тұрғындары бұл жерді қасиетті деп санап, киелі дәстүрлерін орындайтын болған. Әрбір отбасы келіп, табиғаттың бұл күшін сыйлап, батырлар рухына құрмет көрсеткен.
Қазір Тоқсан Тоғыз Тоқты тек тарихи ескерткіш қана емес, сонымен қатар туристер мен зерттеушілердің қызығушылығын тудырады. Геологтар үшін бұл – ерекше табиғи құрылымдардың үлгісі, ал жергілікті тұрғындар үшін – батырлар рухының тірі белгісі. Аңыздар мен әңгімелер бұл жерге жұмбақтық пен романтика қосып, келушілерге тек көркем табиғат қана емес, сонымен қатар бай тарихты сезінуге мүмкіндік береді.
Тоқсан Тоғыз Тоқтының мәні – табиғат пен адамның ерлігі арасындағы байланыста, және осы байланыс әр ғасырда жаңа аңыздарға жол ашып отыр. Кейбіреулерге бұл тек тастар болып көрінсе, басқа біреулерге әрбір тоқты – өткеннің батырлары мен олардың рухының мәңгілік куәсі.
Мақала ойдан шығарылған
