Анель (Айша) сарқырамасы — Торғай даласындағы тылсым аңыз бен табиғат сұлулығы тоғысқан ерекше мекен. Қазақстанның тарихи Торғай өңірінде, кең жазық пен жарқабақты қыраттардың түйіскен тұсында орналасқан деп сипатталатын бұл сарқырама соңғы жылдары өлкетанушылар мен саяхатшылардың қызығушылығын оята бастаған шартты табиғи нысандардың бірі саналады.
Дала ландшафтының бірсарынды көрінісін кенеттен үзіп, әктасты-сазды жыныстардан құралған биік кемерден төмен қарай құлайтын мөлдір су ағыны табиғаттың тосын сыйындай әсер қалдырады. Көктем мезгілінде қар еріп, маусымдық өзен арналары толысқанда сарқыраманың ағысы күшейіп, шамамен 18–22 метр биіктіктен сарқырап құлаған су төменде жасыл реңкке боялған шағын табиғи көлшікке жиналады. Ал жаздың аптап, қуаң кезеңінде ағын саябырсып, сарқырама жіңішке жылғаға айналып, тек тамшылаған су дыбысы ғана айналаға үн қосады.
Бұл мекеннің ең әсерлі тұсы — оның табиғи сипатынан гөрі халық жадында сақталған мұңлы махаббат аңызы. Ел аузындағы деректерге қарағанда, ерте заманда осы өңірде Айша есімді дәулетті байдың жалғыз қызы өмір сүрген екен. Сұлулығымен де, ақыл-парасатымен де елге танылған қыз жүрегін қарапайым жігітке бергенімен, әкесі оны өзіне тең санамай, күштеп басқа бір ықпалды әулетке ұзатпақ болады.
Тағдырына қарсы тұра алмаған Айша бір түнде ауылдан қашып шығып, алыстағы жартасты тауларға қарай бет алады. Аңызда оның ұзақ уақыт бойы сүйгенін аңсап, жалғыздықпен күрескені, ақыры сол жартастардың арасында жан тапсырып, көз жасынан бұлақ пайда болғаны айтылады. Уақыт өте келе бұл бұлақ ағысы ұлғайып, табиғи су құламасына айналып, жергілікті жұрт оны Айшаның көз жасы деп қабылдай бастаған. Кейін кейбір ауызша деректер мен бейресми жазбаларда нысан “Анель сарқырамасы” атауымен де аталып кеткен.
Анель (Айша) сарқырамасы ресми туристік маршруттарға толық енгізілмесе де, табиғаттың тұмса күйін іздеген саяхатшылар үшін ерекше тартымды бағыттардың бірі ретінде сипатталады. Бұл жерге жету оңай емес: жолдың бір бөлігі тек жол талғамайтын көлікпен немесе жаяу жүріп өтуге лайық. Алайда дәл осы қолжетімсіздігі оның табиғи қалпын сақтап, ерекше атмосферасын жоғалтпауына себеп болғандай. Көктемгі дала гүлдері жайқалған шақта, сарқырап аққан судың дыбысы мен көкжиекке дейін созылған жазық көрінісі фотографтар мен табиғат сүйер қауымға ұмытылмас әсер сыйлайды.
Бүгінде бұл нысан туралы ғылыми зерттеулер аз болғанымен, өлкетану экспедициялары оның гидрологиялық режимі мен морфологиялық ерекшеліктерін болашақта тереңірек зерттеу қажет екенін атап өтеді. Егер инфрақұрылым дамып, бағыттар белгіленсе, Анель (Айша) сарқырамасы Торғай өңіріндегі экотуризмнің символдық нүктелерінің біріне айналуы мүмкін деген болжамдар да бар. Табиғат пен аңыздың үйлесімін сезінгісі келетін әрбір жан үшін бұл мекен тек көрікті орын ғана емес, махаббат, тағдыр және уақыт туралы үнсіз сыр шертетін рухани кеңістік іспетті.
Мақала ойдан шығарылған
